Nalatenschappen, schenkingen en testamenten

De nalatenschap

De nalatenschap is het overgaan van het vermogen (baten en lasten) van een overledene aan een of verschillende personen in leven. De nalatenschap valt open in de woonplaats van de overledene.

  • de wettelijke erfopvolging (ab intestat) valt open bij het overlijden van een persoon bij ontstentenis van een geldig testament. In dit geval worden de goederen verdeeld in de in het Burgerlijk Wetboek bepaalde orde van erfopvolging.
  • bij de testamentaire erfopvolging heeft de overledene bij testament over een deel of het geheel van zijn goederen beschikt (erfstellingen)
  • bij contractuele erfopvolging valt de nalatenschap te beurt bij akte van schenking die gevolg heeft na het overlijden van de erflater (bv. clausule in een huwelijkscontract).


Het testament

Een testament is een akte waarbij een persoon, de erflater, voor de tijd dat hij niet meer in leven zal zijn, over het geheel of een deel van zijn goederen beschikt. De erflater kan zijn testament te allen tijde herroepen.


De gift

Een gift is de akte waarbij een persoon een goed schenkt aan een ander persoon.

  • de schenking onder de levenden is een schenking waarbij de schenker en de begiftigde beiden in leven zijn. Het is een akte waarbij de schenker zich dadelijk en onherroepelijk van de geschonken zaak ontdoet, ten voordele van de begiftigde, die ze aanneemt.


Drie soorten legaten:

  • het algemeen legaat waarbij de algemeenheid van de goederen wordt nagelaten aan een of meer personen.
  • het legaat onder algemene titel waarbij de erflater een deel van zijn goederen nalaat, bijvoorbeeld een derde van zijn goederen, al zijn roerende of onroerende goederen, de helft van zijn onroerende goederen, enz.
  • het bijzonder legaat waarbij de erfgenaam een geldbedrag ontvangt, dan wel een bepaald goed of een bepaalde categorie goederen zoals bijvoorbeeld een antieke kast of alle boeken van de overledene.

De wet kent bepaalde erfgenamen (kinderen, langstlevende echtgenoot en afstammelingen) een bepaald deel van de erfenis toe (voorbehouden erfdeel). Over het overblijvende deel van de nalatenschap mag vrij worden beschikt ten gunste van derden. Indien de legaten het beschikbare gedeelte overschrijden, moeten ze worden ingekort.


Het Belgisch recht onderscheidt verschillende soorten testamenten:

  • het eigenhandig testament: dit testament is geldig wanneer het geheel met de hand door de erflater is geschreven, gedateerd en getekend. Er zijn geen andere vormvoorwaarden.
    De erflater kan het eigenhandig testament bij een notaris neerleggen.
  • het testament bij openbare akte is het testament dat voor een notaris in tegenwoordigheid van twee getuigen dan wel voor twee notarissen wordt verleden.
  • het internationaal testament dat werd ingesteld bij het Verdrag van Washington van 26.10.1973 is een testament dat door de erflater in tegenwoordigheid van twee instrumentaire getuigen ter hand wordt gesteld van een notaris. Het testament wordt getekend door de erflater, de notaris en de twee getuigen. Het wordt gevoegd bij een attest, opgesteld door de notaris die het testament in bewaring neemt. Het is raadzaam gebruik te maken van dit testament wanneer er een internationaal bestanddeel aanwezig is, hetzij van de kant van de erflater, hetzij van de kant van de erfgenamen, hetzij wegens de goederen.


Aanvaarden of verwerpen van de nalatenschap

Iedereen die de hoedanigheid van erfgenaam kan hebben - ab intestat of bij testament - heeft in België drie keuzes.

Hij kan de nalatenschap zuiver aanvaarden. In dit geval gaan zijn vermogen en dat van de overledene volledig in elkaar op. De erfgenaam is verplicht de schulden van de overledene te betalen, zelfs indien zij de baten van de nalatenschap overtreffen.

Hij kan de nalatenschap ook aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving. Het vermogen van de overledene blijft dan gescheiden van dat van de erfgenaam. De erfgenaam betaalt alleen de schulden ten belope van de baten van de nalatenschap.

Tot slot kan hij de nalatenschap verwerpen. Hij erft dan noch de baten noch de lasten. De aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving en de verwerping van de nalatenschap moeten worden neergelegd in een verklaring voor de griffie van de rechtbank van eerste aanleg van de plaats waar de erfenis van de overledene is opengevallen. 


In het buitenland een testament opmaken

Landgenoten die hun gewone verblijfplaats in het buitenland hebben en een testament willen opmaken kunnen zich wenden tot een ter plaatse bevoegde notaris of ambtenaar dan wel instantie. Zij kunnen zich ook wenden tot een consulair ambtenaar die de notariële bevoegdheid heeft om een testament bij openbare akte of een internationaal testament op te maken ofwel een eigenhandig testament opstellen in dezelfde vorm en met inachtneming van dezelfde voorwaarden als in België.


Opzoeken van testamenten

Het opzoeken van testamenten: na een overlijden kan worden nagegaan of er in België op naam van de overledene een testament werd geregistreerd bij het Centraal Register der laatste wilsbeschikkingen (CRT).


Openvallen van een nalatenschap in het buitenland: rol van onze Posten

Onze Posten in het buitenland zijn niet bevoegd om bij de eigenlijke vereffening van nalatenschappen op te treden of een standpunt in te nemen. Zij mogen evenmin advies verstrekken op het gebied van erfopvolging. Alleen de erfgenamen of rechthebbenden of de ter zake gemachtigden (notarissen, advocaten, enz.) mogen de maatregelen treffen die zij passend achten met het oog op een optimale belangenbehartiging.

Onze Posten spelen in deze een aanvullende rol. Consulaire bemiddeling dient dan ook niet verder te gaan dan maatregelen tot bewaring en beheer. Onze vertegenwoordigers kunnen wel hun diensten aanbieden om de betrekkingen tussen de erfgenamen en de plaatselijke autoriteiten vlotter te laten verlopen.